5.sınıf sosyal bilgiler konu anlatımı
Mustafa Kemal, 1881 yılında, Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’na baÄŸlı bir vilayet olan Selanik’te doÄŸdu. Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım’dır. Babasını küçük yaÅŸta kaybettikten sonra ilkokulu Selanik’te Åžemsi Efendi Mektebi (Ä°lkokul)’nde okudu. Öğrenimini Selanik Askeri Rüştiyesi(ortaokul) ve Manastır Askeri Ä°dadisi(Lise)’nde sürdürdü. 1899′da girdiÄŸi Ä°stanbul Harbiye Mektebi’ni 1902 yılında piyade teÄŸmeni rütbesiyle, Harp Akademisi’ni de 1905′te kurmay yüzbaşı rütbesiye bitirdi.
Mustafa Kemal, 1905 yılında Åžm’da 5. Ordu’da, 1907′de Makedonya’daki 3. Ordu’da görevlendirildi. Manastır ve Selanik’te görevli iken 1909′da Ä°stanbul’daki (31 Mart Vak’ası) ayaklanmayı bastıran Hareket Ordusu’nda görev aldı ve ayaklanma baÅŸarıyla kısa sürede bastırıldı. Arnavutluk isyanını bastırma harekatına katıldı. 1911′de Ä°talya’nın Trablusgarp’a asker çıkarması üzerine Tobruk’a gönderildi. Tobruk ve Derne’de Türk Kuvvetlerini baÅŸarı ile yönettikten sonra binbaşı rütbesiyle 1912-1913 yıllarında Balkan Savaşı’na katıldı; Edirne’yi Bulgaristan’dan geri alan kolorduda görev yaptı. 1913-1915 yıllarında Sofya’da ataÅŸe olarak bulundu. Birinci Dünya Savaşı’nda, 1915′te, 19. Tümen Komutanı olarak Çanakkale Savaşı’na katıldı. Gelibolu’da düşman saldırılarını baÅŸarı ile durdurdu; “Anafartalar Kahramanı” olarak ün kazandı.
Afgan kralı Amanullah Han’la BaÅŸbakan Ä°nönü’nün tenis oynayışlarını seyrederken.(24 Mayıs 1928)
Afgan kralı Amanullah Han’la BaÅŸbakan Ä°nönü’nün tenis oynayışlarını seyrederken.(24 Mayıs 1928)
1916′da DoÄŸu Cephesi’ne Kolordu Komutanı olarak atandı ve generalliÄŸe yükseltildi. Rus saldırılarını durduran Mustafa Kemal, Bingöl ve MuÅŸ’u düşmandan geri aldı. 1917′de Filistin ve Suriye’de görevli 7. Ordu Komutanlığı’na atandı. Aynı yıl Veliaht Vahdettin ile Almanya’ya gitti.
Alman Genel Karargahı ve Alman savaÅŸ cephelerinde incelemeler yaptı. 1918′de yeniden görevlendirildiÄŸi Suriye cephesinde 7. Ordu Komutanı iken, Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesiyle imzalanan Mondros AteÅŸkes AntlaÅŸması’ndan sonra Ä°stanbul’a geldi. Ãœlkeyi düşman iÅŸgalinden kurtarmak amacını gizli tutarak, Ordu MüfettiÅŸliÄŸi görevi ile Ä°stanbul’dan ayrıldı.
Karadeniz yoluyla 19 Mayıs 1919′da Samsun’a çıkan Mustafa Kemal, 22 Haziran 1919′da Amasya Genelgesi’ni yayımladı. Türk milletine, “Vatanın bütünlüğünün ve milletin bağımsızlığının tehlikede olduÄŸunu, azim ve kararlılıkla vatanın kurtarılması için Sivas’ta bir kongre toplanacağını” bildirdi. Ayrıca Osmanlı Hükûmeti’nin verdiÄŸi görevden ve askerlikten istifa ederek 23 Temmuz 1919′da Erzurum’da, 4 Eylül 1919′da Sivas’ta toplanan kongrelerin baÅŸkanlığını yaptı.
Bu kongrelerde, “Düşman iÅŸgaline karşı milletin vatanı savunacağı, bu amaçla geçici bir hükûmetin kurulacağı ve bir milli meclisin toplanacağı, manda ve himayenin kabul edilmeyeceÄŸi” kararları alındı ve açıklandı. Türkiye Büyük Millet Meclisi, onun çabalarıyla 23 Nisan 1920′de Ankara’da tarihi görevine baÅŸladı; Mustafa Kemal, Meclis ve Hükümet BaÅŸkanı seçildi. Osmanlı Hükümeti ile Ä°tilaf Devletleri arasında imzalanan Sevr AntlaÅŸması’nı Türk milletinin kabul etmediÄŸini dünyaya duyurdu.
Mustafa Kemal, Ankara (29 Ekim 1929)
Mustafa Kemal, Ankara (29 Ekim 1929)
Ä°tilaf Devletleri’nin yardımıyla Ä°zmir’i iÅŸgal eden Yunan Kuvvetlerinin ilerlemesi 1921′de Birinci ve Ä°kinci Ä°nönü savaÅŸlarıyla durduruldu. 23 AÄŸustos 1921′de yeniden saldıran Yunan Ordusu bozguna uÄŸratılarak BaÅŸkomutan Mustafa Kemal PaÅŸa’nın yönettiÄŸi Türk Ordusu Sakarya Meydan Savaşı’nı zaferle sonuçlandırdı. 22 gün geceli gündüzlü süren bu savaÅŸta Yunan Ordusu ağır kayıplara uÄŸratıldı. Bu zafer nedeniyle Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Mustafa Kemal’e a€˜MareÅŸal’ rütbesi ve ‘Gazi’ unvanı verildi. Türk Ordusu, vatanı düşman iÅŸgalinden kurtarmak için 26 AÄŸustos 1922′de karşı saldırıya baÅŸladı. Mustafa Kemal PaÅŸa’nın yönettiÄŸi BaÅŸkomutan Meydan Savaşı’nda (30 AÄŸustos 1922) Türk Ordusu Yunan Ordusu’nun büyük kısmını yok etti. Bozguna uÄŸrayarak kaçan düşman kuvvetlerini izleyen Türk Ordusu 9 Eylül 1922′de Ä°zmir’e girdi. 11 Ekim 1922′de Mudanya AteÅŸkes AntlaÅŸması imzalandı ve Ä°tilaf Devletleri iÅŸgal ettikleri Türk topraklarından çekildiler.
KurtuluÅŸ Savaşı’nın ardından TBMM tarafından 29 Ekim 1923 günü Cumhuriyet ilan edilirken, Mustafa Kemal de CumhurbaÅŸkanı seçildi. 1938′deki ölümüne dek arka arkaya 4 kez cumhurbaÅŸkanı seçilen Atatürk, bu görevi en uzun süre yürüten cumhurbaÅŸkanı oldu.
Mustafa Kemal’e, 24.11.1934 günlü, 2587 sayılı kanunla Atatürk soyadı verildi ve bu soyadının baÅŸkaları tarafından kullanılması yasaklandı.
Mustafa Kemal Atatürk, 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı’nın etkilerini hafifletmek ve ülkenin kalkınmasını hızlandırmak amacı ile 1933′te BeÅŸ Yıllık Sanayi Planı’nı baÅŸlattı. Aynı dönemde dış politikada da önemli adımlar atıldı; Milletler Cemiyeti’ne girilmesi (1932), Balkan Antantı’nın imzalanması (1934), Montrö BoÄŸazlar SözleÅŸmesi (1936) ve Sadabat Paktı (1937) gibi giriÅŸimler Türkiye’nin bölgesinde ve dünyada etkili bir aktör olarak öne çıkmasına katkıda bulundu. Atatürk, Hatay’ın anavatana katılması için yoÄŸun bir diplomatik çaba sarf etti ve onun bu amacı, vefatının ardından 1939 yılında gerçekleÅŸti.
Atatürk, yalnızca Türk milletinin KurtuluÅŸ Savaşı’nı baÅŸarı ile yöneten bir komutan deÄŸil, aynı zamanda gerçekleÅŸtirdiÄŸi devrimler ile de dahi bir devlet adamı idi. 57 yıl süren yaÅŸamının büyük kısmında, milletinin ve vatanının bağımsızlığı ve mutluluÄŸu için yılmadan çalıştı ve girdiÄŸi her mücadeleden zaferle çıktı.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, cesur ve unutulmaz önderi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938′de aramızdan ayrıldı.
Yorumlar