6.sınıf türkçe konu anlatımı
Ses: İnsanlar duygu ve düşüncelerini dil aracılığıyla aktarırlar. Dil sözcüklerden oluşur. Sözcükler seslerdenoluşan anlamlı bütünlerdir.
Ses, dilin söylenen ve duyulan en küçük parçasıdır. Harfler, sesleri yazıda gösteren işaretlerdir.
Dilimizde sesler ünlü ve ünsüz olmak üzere ikiye ayrılır.
Ünlüler (Sesliler): Ses yolunda herhangi bir engele çarpmadan çikan seslere ünlü denir. Dilimizde sekiz ünlü harf vardır: a, e, ı, i, o, ö, u, ü. Ünlü harflerin her birinin üç özelliği vardır.
Aşağıdaki tabloda ünlüler bu özelliklerine göre gruplandırılmıştır:
Düz
Yuvarlak
GENÄ°Åž DAR GENÄ°Åž DAR
KALIN a ı o u
İNCE e i ö ü
Büyük Ünlü Uyumu
Bu uyuma kalınlık-incelik uyumu da denir. Bir sözcüğün ilk hecesinde kalın bir ünlü (a, ı, o, u) bulunuyorsa diğer hecelerdeki ünlüler de kalın; ince bir ünlü (e, i, ö, ü) bulunuyorsa diğer hecelerdeki ünlüler de ince olur.
*
çalışmak, okullarımız,etkisiz, öğrenciler…
Yukarıdaki örneklerde sözcükler, kalınlık-incelik bakımından uyumlu olduklarından büyük ünlü uyumuna uymaktadır.
Örnek Soru – 1
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymaz?
A) sınırlı
B) görgülü
C) bakımsız
D) meraklı
Yanıt: D
Örnek Soru -2
Aşağıdaki kelimelerin hangisinde büyük sesli uyumu aranır? (1991-KLJ)
A) Kütüphane B) Söz
C) Öğrenci D) Televizyon
Yanıt: C
Aşağıdaki ekler tek biçimli olduğu için büyük ünlü uyumuna uymaz:
*
-yor ==>geliyor
*
-ken==> koÅŸarken
*
-leyin==> akÅŸamleyin
*
-(ı)mtırak==> ekşimtırak
*
-ki==> bununki
*
-daÅŸ==> meslektaÅŸ
Yorumlar