dede korkut hikayeleri özeti
DİRSE HAN OĞLU BOĞAÇ HAN:
Toy edilirken KarataÄŸ’a oturtulan ve çocuÄŸu olmayan Dirse Han’ın bir oÄŸlu olur ve Bayındır Han’ın boÄŸasını öldürdüğü için Dede Korkut tarafından “BoÄŸaç Han” olarak adlandırılır,bey olur.Dirse Han’ın 40 yiÄŸidi, oÄŸlanı babasına kötüler.Babası avda oÄŸlunu oklar.Annesinin sütü ve kırçiçeÄŸi oÄŸlanın yarasına derman olur.OÄŸlan, kırk yiÄŸit tarafından kaçırılan babasını kurtarır.Dirse Han oÄŸluna taht verir.
2-SALUR KAZANIN EVÄ°NÄ°N YAÄžMALANMASI:
Salur Kazan,oÄŸlu Uruz Han’ın uyarısına raÄŸmen, OÄŸuz beyleriyle ava çıktığı sırada, evine üç yüz yiÄŸidi ve Uruz’u bırakmasına raÄŸmen düşman gelir.EÅŸini,gelinini ve oÄŸlunu esir alır.Gördüğü rüya üzerine avdan dönen Salur Kazan, düşman ellerine gider.On bin koyununu düşmana vermeyen çoban da (o istemese de) kendisiyle gelir.OÄŸuz beyleriyle birlikte düşmanı yener ve yurtlarına dönerler.
3-KAM BÃœRE BEG OÄžLU BAMSÄ° BEYREK:
Bayındır Han’ın OÄŸuzları topladığı sohbete tüm beylerin oÄŸullarıyla gelmesi üzerine, Büre Bey üzülür.OÄŸuz beyleri, Büre Bey için bir oÄŸul, Bican Bey’e de doÄŸacak oÄŸlana vermesi için bir kız dilerler.DoÄŸan oÄŸlan büyüdükten sonra kendisine hediye getiren bezirgânları kafirlerden kurtarır ve “Bamsi Beyrek” adını alır.Banı Çiçekle evleneceÄŸi gece kafirler düğünü basarak Bamsi’yi esir alır.Banı Çiçek’in abisi Deli Karçar’a Yalancı oÄŸlu Yaltacık’ın kanlı bir gömlek getirip “Bamsi öldü.” demesiyle Banı Çiçek Yaltacık’a verilir.Düğün gecesi esir bulunduÄŸu kaleden,tekürün kızının yardımıyla kaçan Bamsi, yaÅŸadığını Bani Çiçek’e bildirir.Sonra düğün yapılır.
4-KAZAN BEYİN OĞLU URUZ BEYİN TUTSAK OLMASI HİKÂYESİ:
Kazan Bey, oğlunun henüz bir kan akıtıp, baş kesip isim sahibi olamayışına üzüldüğünü bildirir.Oğlu da babasından nasıl savaş edildiğini, kan döküldüğünü kendisine öğretmesini ister.Kazan Han bunun üzerine oğlunu ava çıkarır, bu sırada düşman gelir ve Kazan Han savaşmaya başlar.Oğluna sadece izlemesini söylemesine rağmen oğlan babasına fark ettirmeden savaşır.Babası, oğlunu bulamaz;evde de göremeyince düşmanla savaşılan yere gelir.Oğlunun kılıcını görünce onun esir düştüğünü anlar.Düşmanla tek başına savaşa giden Kazan Bey, yenilir.Bunun üzerine Hatun kırk kızla ve diğer Oğuz beyleriyle kafirleri yener.Oğuzlar yurtlarına dönerler.
5-KOCA DUHA OĞLU DELİ DUMRUL HİKÂYESİ:
Duha Koca oÄŸlu Deli Dumrul, bir kuru çayın üstüne köprü diker, geçenden de geçmeyenden de akçe alır.Bunun sebebini de erliÄŸinin, yiÄŸitliÄŸinin yayılması olarak açıklar.Köprü üstünde birinin ölmesi üzerine Deli Dumrul, bu yiÄŸidin canını alan Azrail’in gelip kendisiyle savaÅŸmasını ister.Bu baÅŸkaldırı üzerine Allah, Azrail’i Deli Dumrul `un canını alması için yollar.Deli Dumrul, Azrail’i bir türlü yakalayamaz ve Allah’ın birliÄŸine iman eder.Bir can getirmesi ÅŸartıyla canı bağışlanacak olur.
Annesi de babası da can vermeyi kabul etmez.Artık öleceÄŸine inanan Deli Dumrul, karısıyla helalleÅŸmeye gider.Karısının kendisine canını vermesini istemesi üzerine Allah’a “Ya ikimizin canını de canını al ya ikimizi de yaÅŸat.” der.Allah ikisine de 140′ar yıl ömür verir.Annesi ve babasının da canını alır.
6-KANLI KOCA OĞLU KAN TURALI HİKÂYESİ:
Kanlı Koca adında bir OÄŸuz eri kahraman oÄŸlu Kan Turalı’ya onu evlendirmek istediÄŸini söyler.Ancak oÄŸlan, aradığı kadar kahraman, gözü pek bir kız bulamaz.Babası arar ve Trabzon tekürünün kızının tam oÄŸlunun istediÄŸi gibi bir kız olduÄŸuna kanaat getirir.Bir aslanı, bir boÄŸayı ve bir deveyi öldürmek ÅŸartıyla verilecek olan kızı, Kan Turalı bu ÅŸartları gerçekleÅŸtirerek alır. Evlendikleri gece kafirlerin saldırısına uÄŸrar ve savaşırlar. SavaÅŸ devam ederken Selcen Hatun eÅŸini arar, bulamaz. BulduÄŸu yerde de yardım eder. Selcen Hatun’un düşmanı yendiÄŸi için övüneceÄŸini düşünen Kan Turalı, Selcen’i öldürmeye karar verir. Ok çekerler; ancak Selcen, okunun başındaki demiri çıkartmıştır. Selcen’i böylece deneyen Kan Turalı ve Selcen, yurtlarına dönerler.
7-KAZICIK KOCA OĞLU YİĞENEK HİKÂYESİ:
Bayındır Han’ın İç OÄŸuz beylerini sohbete çağırdığı bir gün, aralarından Kazılık Koca denilen bir bey Bayındır Han’dan akın ister. Ä°zin alınır, Kazılık Koca yararlı ihtiyarlarla birlikte Karadeniz kenarındaki bir kaleye gider. Kalenin Tekürü Kazılık Koca’yı aklar ve esir alır. 16 yıl esir kalan Kazılık Koca’nın 16 yaşına gelmiÅŸ olan oÄŸlu Bayındır Han’a giderek babasını kurtarmaya gideceÄŸini söyler. Yanına 24 sancak beyini de alır. Yola çıkmadan gördüğü rüyada Dede Korkut’tan öğütler alan YiÄŸenek, Allah’a sığınıp dualar ederek tekürü yener. Babasını kurtarır.
8-BASAT’IN TEPEGÖZÃœ ÖLDÃœRMESÄ° HÄ°KÂYESÄ°:
Basat, Uruz Bey’in OÄŸuzlar’ın göçü sırasında düşürülüp bir aslan tarafından büyütülen oÄŸludur. Uruz’un çobanı OÄŸuzlar’ın yaylaya göç ettikleri sırada bir peri kızıyla çiftleÅŸir. Peri kızı, bunun acısını Tepegöz’ü (çobandan olan çocuÄŸu) OÄŸuzlar’ın içine salarak çıkarır. Tepegöz, çocukların kulaklarını, burunlarını yer; adamları yiyerek öldürür. Basat’ın kardeÅŸi Kıyan Selçuk da Tepegöz yüzünden ölmüştür. Basat gider ve kardeÅŸi uÄŸruna Tepegöz ile savaşır. Önce gözünü yok eder;sonra da öldürür.
9-BEGÄ°L OÄžLU EMREN’Ä°N HÄ°KÂYESÄ°:
Bayındır Han, Gürcistan’dan haraç olarak bir kılıç, bir çomak, bir at geldiÄŸini görünce kızar. Bunları yiÄŸitlere, boylara veremeyeceÄŸini söyler. Dede Korkut, bu üç haracın da bir yiÄŸide verilmesi yönünde akıl verir. Begil YiÄŸit, bunları kabul eder. Haraçları alan Begil YiÄŸit, Gürcistan sınırına yerleÅŸir. OÄŸuz’a geldiÄŸinde Kazan Bey’in Begil YiÄŸide avda hünerli olduÄŸunu; ancak bu hünerin ata baÄŸlı olduÄŸunu söylemesi üzerine darılır. OÄŸuzlara baÅŸkaldırışından onu ancak karısı döndürür ve ava çıkmasını söyler. Av sırasında saÄŸ uyluÄŸunu kıran Begil, bunu bir süre saklar. Açıklaması üzerine Tekür bunu duyar ve OÄŸuz üstüne yürür. Begil oÄŸlu Emren direnir. Allah ona kırk er gücü verir, böylece kafirler yenilir.
10-UŞUN KOCA OĞLU SEĞREK HİKÂYESİ:
UÅŸun Koca adında birinin EÄŸrek ve SeÄŸrek adında iki oÄŸlu vardır. EÄŸrek, bir gün beyleri çiÄŸneyip Kazan Bey’in karşısına gelir, oturur. Ters Uzamış adında bir bey ona baÅŸ kesmediÄŸini, kan dökmediÄŸini,aç doyurmadığını, burada ne aradığını sorar. EÄŸrek, baÅŸ kesmenin, kan dökmenin hüner olduÄŸunu öğrenince Kazan Han’dan akın diler. Kazan Han, kabul eder; üç yüzer verip gönderir. Bu akın sırasında esir düşer. KardeÅŸi SeÄŸrek, onu kurtarmaya gider. Kafirler, EÄŸrek kardeÅŸini tanımadığı için bir tuzak kurmak isterler. SeÄŸrek’in bir deli olduÄŸunu, yoldan geçenlerin ekmeÄŸine el uzattığını, bunun üstüne yürürse onu serbest bırakacaklarını söylerler.EÄŸrek gidince bu kiÅŸinin kardeÅŸi olduÄŸunu öğrenir. Kafirleri yenerler. Yurtlarına dönerler.
11-SALUR KAZANIN TUTSAK OLUP OĞLU URUZUN ÇIKARDIĞI HİKÂYESİ:
Tarabuzan Tekürü Salur Kazana bir ÅŸahin gönderir. Salur Kazan ÅŸahincibaşına haber vererek ava çıkacağını söyler. Av sırasında ÅŸahin, Taman’ın Kalesine iner. Åžahinin arkasından gittiÄŸi sırada Salur Kazanın uykusu gelir, 7 gün uyur. Taman, Salur Kazan’ın OÄŸuz beyi olduÄŸunu öğrenince onu esir alır. Taman’ın eÅŸinin isteÄŸi üzerine esir edildiÄŸi kuyudan çıkarılan Salur Kazan’dan kafirleri övmesi istenir, ama o övmez. KardeÅŸi ve oÄŸlu olduÄŸu için de öldürülemez. OÄŸlu Uruz, Salur Kazan’ı kurtarmaya gelir. Kazan ile oÄŸlu savaÅŸtırılır ve Uruz babasını yaralar. Tam bu sırada Kazan Bey Uruz’a babası olduÄŸunu açıklar. Uruz, babasının elini öper, yurtlarına dönerler.
12-İÇ OÄžUZ DIÅž OÄžUZ ASÄ° OLUP BEYREK’Ä°N ÖLDÜĞÜ HÄ°KÂYESÄ°:
Kazan 3 yılda bir İç ve Dış OÄŸuz beylerini toplar, helalini alır, nesi var nesi yoksa yaÄŸmalatırdı. Yine Kazan’ın evini yaÄŸmalattığı bir zaman Dış OÄŸuz beyleri gelmez, İç OÄŸuz beyleri yaÄŸma eder. Bunun üzerine Dış OÄŸuz beyleri Kazan’a düşman olur. KılbaÅŸ adında bir bey Dış OÄŸuz beylerinden Aruz’un evine gider ve Dış OÄŸuz beylerinin Kazan Han’a kin beslediÄŸini öğrenir. KıbaÅŸ gittikten sonra Dış OÄŸuz beyleri yemin eder, Beyrek’in bu yemine katılmasını yoksa öldürüleceÄŸini söylerler. Beyrek, kabul etmez,ancak Dış OÄŸuz beyleri de Beyrek’e kıyamaz. Aruz Bey, Beyrek’in saÄŸ uyluÄŸunu keser. Beyrek öleceÄŸini anlayınca Kazan Han’a kanını yerde bırakmamasını vasiyet eder. Kazan Bey bunun üzerine İç OÄŸuz beylerini toplayarak Aruz’un evini yaÄŸmalar, kendisini öldürür. Kazan, Dış OÄŸuz beylerini affeder…
Kaynak:http://www.turkceciler.com/dede_korkut/dede_korkut_hikayeleri_ozeti.html
Yorumlar