Türk müziğinde kullanılan isimler
Türk müziğini en genelde yaygın olduğu saha bakımından çift ana dala çözmek mümkündür:
- Klasik Türk Musikisi – Türk sanat müziÄŸi (Åžehir),
- Türk Halk Müziği (Köy).
Birçok musiki araştırmacısı, bu çift ana dalın bir kökenden geldiğini; bir perdeler, makamlar ve usuller üzerine kurulduğunu savunur. Kullanılan çalgılar, üslup ve notalama biçimleri arasında farklar varsa da özleri aynıdır. umumi olarak Türk müziği vahit makam müziğidir.
Çalgısal anlamda şu sınıflama yapılabilir:
- çalgı müziği (Peşrev, sazsemâîsi vb),
- Sazlı – sözlü musiki (Åžarkı, türkü vb),
- Sözlü – müzik. (Gazel, uzunhava vb).
Özellikle yemin içeren musiki formlarını dinsel – dünyasal ÅŸeklinde vahit ayrı sınıflamaya tâbî zaptetmek da mümkündür.
Edebiyatta gazel, destan, koşoşuk veçhile birçok biçimler olduğu gibi, mûsıkîde de pekçok biçimler vardır. Makam sistemirıe dayali Türk Mûsıkîsinde bir makamdan bestelenmiş pek bol yapıt bulunur. Ne var ki. bu eserler bol az benzeşme arzetseler de, her birisi farklı izah tarzına sahiptirler.
Makamların yapılarını öğrenirken vahit dizileri olduğunu ve bu dizide dolaşılarak (seyir) seslendirildiğini biliyoruz. Seyir yoluyla canlandırılan m.akam dizileri melodik içyapı ya geçtiğinde ayrıca bazı kurallar çerçevesinde, ayrı makamlara geçki yoluyla ve sözlü, sözsüz bestelenmeleri itibariyle yeni hüviyetler kazanırlar.
Aynı makamdan değişik bestelenmiş eserler dinleriz. Ancak her eserin kendine özgü vahit uslûbu vardır. Bazıları uzun, bazıları kısa, bazıları ise usûl-ritm yönünden farklılıklar arzederler. Farklara ait örnekleri çoğaltabiliriz. derhal ihtimam edilmesi gereken husus lardan biri, eserlerin kimsesiz hasırotu veya beşer sesine göre (sözlü) yazılıp yazılmadığıdır.
Şu halde yaygın olarak, dinlediğimiz birbirinden muhtelif eserleri. çift ana grupta toplayabiliiz:
1- Yalnız sazlar için yazılmış eserler.
2- Güftesi olan, beşer seslerinin okuyabileceği eserler.
Yalnız sazların icra etmesi için yazılmış olan hasırotu eserleri, Türk Mûsıkîsi içerisinde ehemmiyetli vahit mekan işgal eder. çalgı eserlerini yedi farklı bölümde inceleyebiliriz.
1- PeÅŸrev
2- çalgı Semâîsi
3- Tasvir
4- Medhal
5- Taksim
6- AranaÄŸme
7- Oyun Havası
Sözlü yada güfteli eserler dînî ve dindışı olmak üzere çift ana grupta toplanırlar.Genel olarak ise bu sözlü eserler dört grupta toplanırlar.
1- Kâr
2- Beste
3- Semâî
4- Şarkı
Yorumlar